Lây

19/02/2020

Nguyễn Quang A

19-2-2020

Trong thời Covid-19 này nghe đến Lây là dân phát kinh. Đúng thôi. Nhưng có cái lây lại rất cần cổ vũ.

1) Lây bệnh, lây thói xấu CẦN TRÁNH

Lây bệnh như Covid-19 thì dễ hiểu rồi. Lây thói hư tật xấu cũng không khó hiểu lắm. Bóp còi inh ỏi khi giao thông; ăn nhậu tùm lum; xả rác, xài túi nilong,…; nói to ở nơi công cộng; hoang phí; bạo lực;… có vô vàn thứ XẤU, HẠI mà rất nhiều người theo thì những người khác rất dễ LÂY: Người khác làm thế, số đông làm thế, thì một mình mình làm khác liệu có nghĩa gì?

2) Lây các thói quen TỐT có lẽ khó hiểu hơn nhưng rất quan trọng. Bất cứ người Việt nào sống ở Đức chẳng hạn, dù đã quen thói bừa bãi, không ngăn nắp, không tôn trọng luật giao thông nhưng rơi vào MÔI TRƯỜNG XÃ HỘI tốt, thí dụ ở Đức, thì chúng ta sẽ bị “lây” khá nhanh với tập quán tốt ở đó (đúng giờ, tôn trọng luật giao thông, không xả rác,… chẳng hạn). Sang sống ở Singapore hay Đài Loan cũng thế (mà chỉ 50 năm trước cũng chẳng khác VN mấy). Có rất rất nhiều thói quen tốt (ngược với thói xấu nêu ở điểm 1) bên trên) và nhiều thói quen tốt khác (kể cả thói quen tư duy phê phán, giải quyết vấn đề, học suốt đời) cần ĐƯỢC XÂY DỰNG sao cho thành thói quen của SỐ ĐÔNG ÁP ĐẢO sẽ vô cùng quan trọng cho sự phát triển bản thân và đất nước.

3) Làm sao tránh hay chống lây cái xấu và cổ vũ cho việc lây cái tốt? Chính quyền có vai trò quan trọng với việc xây dựng thể chế, ra luật thích hợp, thực thi luật nghiêm minh, lắng nghe dân, XHDS. (Việc siết chặt cấm uống rượu bia khi lái xe, là một thí dụ tốt). XHDS, các tôn giáo, các tổ chức tự nguyện của công dân có vai trò quan rất trọng. Khi SỐ ĐÔNG đã theo một tập quán tốt, thì việc nó lây ra những người khác khá dễ. Nói cách khác, MÔI TRƯỜNG XÃ HỘI có ảnh hưởng rất lớn đến cá nhân, từ các thói quen nêu trên đến cả những thứ như IQ, hay đến cái mà cụ Phan Châu Trinh gọi là DÂN KHÍ, những thứ được khoa học hiện đại chứng minh là có đóng góp lớn lao cho VỐN XÃ HỘI, cho sự phát triển kinh tế, văn hoá và xã hội cho cả một đất nước, góp phần cực kỳ quan trọng cho việc cải thiện các quyền con người và xây dựng dân chủ.

Lưu ý rằng để cho cái tốt lây lan cần SỐ ĐÔNG, tức là tạo được các phong trào xã hội. Tất nhiên là khó và đôi khi tốn thời gian, nhưng nhìn sang Đài Loan và Singapore có thể thấy là CÓ THỂ LÀM ĐƯỢC, nó tuỳ thuộc vào mỗi chúng ta, tất cả chúng ta.