Tổng thống Trump đang giúp Bắc Kinh thắng ở Biển Đông như thế nào?

Bởi

 AdminTD

 - 

11/10/2018

• 14

Washington Post

Tác giả: Robert Kaplan

Dịch giả: Song Phan

9-10-2018

Trong nhiều năm qua, Trung Quốc (Trung Quốc) đã chống phá Hoa Kỳ ở biển Đông – ngoại trừ cho tới khi tiến trình này diễn ra thật rõ thì Washington mới nhận thấy. Cách Trung Quốc đánh phá – dựa theo binh pháp của Tôn Tử, triết gia thời xưa – là bất chiến tự nhiên thành (không đánh mà thắng). Do đó Trung Quốc đã tiến hành với các bước đi thật nhỏ: bồi đắp đảo ở chỗ này, xây đường băng ở chỗ kia, lắp đặt pháo tên lửa ở chỗ khác, triển khai giàn khoan thăm dò dầu tạm thời ở vùng biển tranh chấp, lập khu cai quản v.v… Mỗi bước được trù tính để chỉ tạo ra một sự kiện nhỏ mà không châm mồi cho một phản ứng quân sự từ phía bên kia, vì Trung Quốc biết rằng họ có thể còn cách cả một thế hệ mới đọ được với Hải quân và Không quân Hoa Kỳ về khả năng chiến đấu.

Chương mới nhất trong tiến trình này xảy ra hồi đầu tháng này, khi một tàu chiến Trung Quốc chạy tới chỉ cách tàu khu trục USS Decatur, một tàu khu trục tên lửa dẫn đường, trong vòng 45 yard ở vùng biển lân cận đá Gaven.

Trung Quốc không phải là một nước xoàng và khi so với các mục tiêu chính trị địa chính trị của họ thì các chính sách của họ đều hoàn toàn có ý đồ. Cách tiếp cận của Bắc Kinh đối với biển Đông khá giống với cách tiếp cận của Hoa Kỳ đối với vùng biển Caribbean trong thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, khi tìm cách thiết lập sự thống trị chiến lược trên vùng biển liền kề mình. Sự thống trị vùng Caribbean đã giúp Hoa Kỳ kiểm soát hiệu quả bán cầu Tây, cho phép nó tạo ảnh hưởng trọng yếu đến sự cân bằng quyền lực ở bán cầu Đông trong suốt thế kỷ 20. Đối với Trung Quốc, việc họ thống trị biển Đông trong thế kỷ 21 sẽ có tác dụng không kém hơn thế.

Việc kiểm soát hiệu quả biển Đông sẽ cho Trung Quốc khả năng tiếp cận tự do với Thái Bình Dương rộng lớn hơn, cho phép Trung Quốc tiếp tục làm Đài Loan – ranh giới phía bắc của biển Đông – suy yếu và, quan trọng nhất, biến Trung Quốc thành một cường quốc hải quân hai đại dương. Quả vậy, biển Đông là cửa ngõ vào Ấn Độ Dương – khu vực biển quan trọng nhất của thế kỷ 21, nó vận hành như là hải lộ năng lượng toàn cầu xuyên quốc gia nối các mỏ dầu khí ở Trung Đông với các khu đô thị trung lưu ở Đông Á. Các hành động quân sự của Trung Quốc ở biển Đông không tách rời với hành động xây dựng đế chế thương mại của họ trên khắp Ấn Độ Dương cho đến kênh đào Suez và vùng Đông Địa Trung Hải.

Tuy nhiên, theo quan điểm của Trung Quốc, Hoa Kỳ là nước bá quyền hung hăng. Xét cho cùng, Hải quân Hoa Kỳ đưa các tàu chiến từ Bắc Mỹ đến biển Đông xa xôi, mà theo điểm quy chiếu địa lý của Trung Quốc, vốn là vùng biển nhà của họ – giống y như biển Caribbean đối với người Mỹ. Thực tế là Tuần duyên Hoa Kỳ cho tàu bâu vào nhau bên trong và xung quanh vùng Caribbean cho thấy, theo một cảm giác tâm lý rất thật là Hoa Kỳ có quyền sở hữu vùng biển này như thế nào. Tin tưởng giống như vậy, Trung Quốc cũng có tàu cảnh sát biển, cũng như đội tàu đánh cá ở khu vực biển Đông.

Hoa Kỳ phải đối mặt với một thực tế quan trọng: Tây Thái Bình Dương không còn là một cái hồ của riêng hải quân Mỹ như trong nhiều thập kỷ sau Thế chiến II. Việc Trung Quốc trở lại vị thế một cường quốc lớn chắc chắn tạo ra một tình huống đa cực phức tạp hơn. Hoa Kỳ phải ít nhất dành ra một khoảng trống nào đó cho không quân và hải quân Trung Quốc ở khu vực Ấn Độ-Thái Bình Dương. Khoảng trống bao lớn là câu hỏi cốt lõi.

Hãy nhớ rằng các đồng minh chính của Hoa Kỳ giáp biển Đông – Việt Nam và Philippines – không có lựa chọn nào khác ngoài việc phải cầu thân với một Trung Quốc lớn hơn, chi phối về kinh tế và ở gần hơn nhiều. Họ muốn Hoa Kỳ như một đối trọng với Trung Quốc, chứ không phải là một kẻ thù địch thẳng đuột của Trung Quốc. Họ biết rằng Hoa Kỳ có sự hiện diện quân sự mạnh mẽ ở châu Á chủ yếu là do chọn làm như thế – làm cho chính sách của họ không chắc chắn – trong khi Trung Quốc là nguyên tắc tổ chức trung tâm của khu vực.

Tổng thống Trump đã truyền đạt sự không chắc chắn vào óc của các đồng minh châu Á của chúng ta nhiều hơn bất kỳ lãnh đạo Mỹ hiện đại nào trước đây. Điều này có thể buộc họ phải ký kết những thoả thuận không chính thức riêng với Trung Quốc. Một quá trình như vậy sẽ núp lén, hiếm khi được chấp nhận và hầu như không bao giờ xuất hiện trên các trang đầu của báo chí. Tuy nhiên, một ngày nào đó khi thức dậy chúng ta sẽ nhận ra rằng châu Á đã thay đổi không thể đảo ngược lại được.

Thật vậy, chiến lược an ninh của Bộ trưởng Quốc phòng Jim Mattis ở biển Đông đang bị chính sách thương mại của Trump phá hoại. Đừng bao giờ tin rằng Hoa Kỳ có thể sử dụng thương mại như một đòn bẫy chống lại Trung Quốc ở biển Đông, nơi mà Bắc Kinh có một chiến lược lớn dài hạn, rất có nền móng, trái ngược với ý tưởng bất chợt, ngoằn ngoèo của Trump.

Trừ khi Hoa Kỳ muốn xảy ra một cuộc chiến tranh bắn nhau ở biển Đông, biện pháp phòng thủ duy nhất chống lại chính sách xâm lấn dần của Trung Quốc là một hệ thống thương mại tự do và việc xây dựng liên minh dân chủ của Mỹ khiến vị thế quân sự của Mỹ được củng cố và chống lại hệ thống đế quốc của Trung Quốc. Sức mạnh không chỉ là về quân sự và kinh tế, mà còn là về đạo đức nữa. Và với “đạo đức”, trong trường hợp này, tôi không có ý nói là nhân đạo hoặc đức hạnh. Tôi muốn nói một cái gì đó khó hơn: Lời nói nhất quán để các đồng minh có thể trông mong vào bạn. Chỉ với những nước ven biển như Việt Nam và Philippines – chưa nói tới Đài Loan và Hàn Quốc – nhìn nó theo sự quan tâm riêng của họ để giữ khoảng cách an toàn với Trung Quốc.

Tóm lại, có một mâu thuẫn trực tiếp giữa chủ nghĩa dân tộc kinh tế quyết đoán của Trump, với cam kết của chính quyền của ông trong việc bảo vệ biển Đông. Biển Đông không phải là vùng biển nhà của Hoa Kỳ; nó là vùng biển nhà của Trung Quốc. Địa lý vẫn còn dính dáng. Và vì Hoa Kỳ nằm rất xa, hy vọng duy nhất của nó là đưa ra một tầm nhìn khu vực nâng cao, làm nền tảng cho tầm nhìn quân sự của mình.

***

Kaplan là tác giả của “The Return of Marco Polo’s World: War, Strategy, and American Interests in the Twenty-first Century” (Thế giới của Marco Polo quay trở lại: Chiến tranh, Chiến lược và lợi ích của người Mỹ trong Thế kỷ 21). Ông là một thành viên cấp cao của Trung tâm An ninh Mỹ mới và là cố vấn cấp cao của nhóm Eurasia.