Bỏ bản quyền vaccine của Mỹ, tình trạng tồi tệ trên toàn cầu không hẳn tốt hơn
Jackhammer Nguyễn
7-5-2021
Ngày 5/5/2021, Chính phủ Mỹ tuyên bố, tạm thời ủng hộ việc hủy bỏ bảo vệ bản quyền các loại vaccine Covid-19. Bà Katherine Tai, Đại diện thương mại Mỹ, nói rằng, Chính phủ Mỹ quyết định như vậy là vì tình hình thế giới đang rất nguy cấp giữa đại dịch.
Quyết định này được đưa ra sau một thời gian dài Chính phủ Mỹ bị các nhóm vận động làm áp lực. Quyết định lập tức được hoan nghênh khắp thế giới, dấy lên niềm hy vọng rằng, với việc sản xuất đại trà các loại vaccine, giúp hàng tỷ người ở các nước nghèo sẽ nhanh chóng được chích ngừa.
Đề nghị bỏ việc bảo vệ bản quyền sản xuất vaccine Covid-19 đã được hai nước Ấn Độ và Nam Phi đưa ra hồi năm 2020, nhưng Mỹ, Cộng đồng châu Âu, là các thành viên quan trọng nhất của Tổ chức Thương mại Thế giới, không chấp nhận.
Một số nước nghèo mặc dù không có khả năng nghiên cứu và phát triển dược phẩm vượt bậc như châu Âu, Mỹ, nhưng lại có năng lực sản xuất dược phẩm đại trà với giá rẻ, nếu được cho phép sử dụng bằng sáng chế. Đó là các nước như Ấn Độ, Nam Phi, Thổ Nhĩ Kỳ, và cả Trung Quốc.
Nhưng vấn đề không đơn giản như vậy, vì các lý do sau đây:
1. Đầu tiên là chuyện quyền lợi. Cổ phiếu của các hãng sản xuất vaccine Covid-19 như Pfizer, Moderna,… lập tức bị rớt giá. Các công ty công nghệ sinh học và dược phẩm (biopharmaceutical) phải bỏ nhiều tiền của và công sức để đầu tư cho việc nghiên cứu, chế tạo vaccine. Nếu cho phép các nước khác sản xuất thuốc, dựa trên bằng sáng chế của họ, thì họ bị cạnh tranh một cách bất công, nên không còn ý muốn sáng tạo nữa.
Tuy nhiên, các nhà hoạt động xã hội cho rằng, các hãng dược thu lợi trên bằng sáng chế của họ là hợp lý, nhưng từ trước đến nay, lợi nhuận của họ thu được quá nhiều. Giá thuốc đặc biệt cao ở Mỹ, và việc định giá thuốc rất phức tạp, dựa trên những quan hệ chồng chéo giữa các nhà bào chế với các công ty bảo hiểm sức khỏe, giúp các hãng dược và bảo hiểm thu lợi lớn.
2. Điều lo ngại kế tiếp là khả năng thuốc bị làm giả. Hãy tưởng tượng một nước vốn mang tiếng xấu về hàng giả như Trung Quốc, nếu nhận được việc chuyển nhượng bằng sáng chế để sản xuất vaccine Pfizer, Moderna ở Quảng Đông, thuốc giả sẽ được bán ra tràn lan, chẳng những không ngăn được dịch bệnh, mà còn gây nguy hiểm cho cộng đồng vì thuốc giả sẽ làm cho nhiều người bị nhiễm bệnh và lây truyền cho người khác mà không biết.
3. Nhưng điều quan trọng hơn là, kỹ thuật sản xuất các loại vaccine mới, ngăn ngừa Covid-19, không dễ dàng, nhất là hai loại được sản xuất dựa trên công nghệ di truyền mRNA, lần đầu tiên được sử dụng trong sản xuất vaccine của hai hãng dược Moderna và Pfizer.
Giáo sư Craig Garthwaite, từ đại học Northwestern của Mỹ, nói với báo New York Times rằng, sản xuất vaccine không phải giống như theo một công thức làm bánh được. Theo ông, nếu các công ty Moderna và Pfizer giúp đỡ nước nào muốn sản xuất vaccine với máy móc và nhân sự của mình, thì cũng cần cả năm mới có thể có lô hàng đầu tiên.
Hãng Pfizer nói rằng, trong vaccine của họ có đến 280 chất khác nhau, được 86 công ty từ 19 quốc gia cung cấp. Hãy tưởng tượng một xí nghiệp vaccine ở Việt Nam phải thương lượng với từng đó đối tác để có vật liệu sản xuất, chưa kể đến chuyện phải xây dựng những kho lạnh rất đặc biệt, vì hai loại vaccine này cần được trữ trong nhiệt độ rất lạnh.
Tóm lại là, quyết định của chính phủ Mỹ tạo ra một không khí hy vọng, nhưng thực tế hoàn toàn khác. Chỉ hai ngày sau khi Washington đưa ra tuyên bố, cộng đồng châu Âu và quốc gia quan trọng nhất là Đức, nói rằng, có thể họ không ủng hộ quyết định của Mỹ, với những lý do tương tự như trên.
***
Hiện nay có một cuộc chiến về vaccine để mở rộng ảnh hưởng giữa phương Tây và hai đối thủ là Nga và Trung Quốc. Các vaccine của phương Tây có hiệu quả hơn, nhưng mắc tiền và sản xuất không kịp theo các hợp đồng đã chốt lại với các chính phủ của những nước giàu.
Cách đây hơn 1 tháng, phương Tây hy vọng sẽ sử dụng Ấn Độ làm căn cứ sản xuất các loại vaccine dễ làm như AstraZeneca, Johnson & Johnson, nhưng một đợt dịch bùng phát kinh hoàng ở Ấn Độ đã làm tiêu tan dự định này. Ấn Độ dừng tất cả việc gửi vaccine sang các nước khác, vì ở Ấn hiện nay có hơn 400.000 người nhiễm bệnh trong một ngày. Số người nhiễm và số người chết ở Ấn lập kỷ lục mới mỗi ngày, gây kinh hoàng trên đất nước có dân số đứng hàng thứ hai trên thế giới.
Theo các chuyên gia, phương cách có hiệu quả nhất hiện nay để giúp hàng tỷ người đang thiếu vaccine, là những nước giàu mua thuốc rồi viện trợ cho các nước nghèo. Điều này có khả năng thực hiện trong tương lai gần vì hiện nay Mỹ đang rất thành công trong chiến dịch chích ngừa, với hơn 50% dân số được chích ít nhất 1 mũi. Mỹ đã bắt đầu gửi vaccine AstraZeneca đến cho nước láng giềng Mexico. Châu Âu dự đoán sẽ thành công tiếp theo Mỹ, qua chiến dịch chích ngừa cho dân.
Điều quan trọng không kém là, kiểm soát đại dịch ở các nước nghèo bằng những biện pháp cách ly. Đáng tiếc là Ấn Độ, với sự lãnh đạo của đương kim thủ tướng dân túy Narendra Modi, đã không làm được điều này.
Trong khi đại dịch đang diễn ra, ông Modi đã cho phép một lễ hội Ấn Độ giáo diễn ra, để vận động chính trị có lợi cho khuynh hướng chủ nghĩa dân tộc cực đoan của mình. Lễ hội này quy tụ hàng triệu người, hành hương đến một thành phố duy nhất. Ashish Jha, giáo sư người Mỹ gốc Ấn Độ, nói với tạ chí Time, rằng đây là vụ lây nhiễm bệnh lớn nhất trong lịch sử loài người.
Bức tranh chống dịch Covid-19 trông có vẻ sáng sủa hơn ở các nước phương Tây và Mỹ, và u tối hơn ở những quốc gia nghèo khó.
_______
Tham khảo
https://www.nytimes.com/2021/05/05/us/politics/biden-covid-vaccine-patents.html
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét
Lưu ý: Chỉ thành viên của blog này mới được đăng nhận xét.